Tantalus, filius Iovis,
rex Lydiae erat. Magnas divitias possidebat. Aliquando secum cogitabat: " Quid
mihi deest? Omnia possideo, amicus deorum sum. Dei mihi invitant, ut conviviis
suis intersim. Libenter cum deis ceno et saepe eos visito, ut arcana eorum
cognoscam. Quis me impedire potest, ne ea hominibus prodam? Nam eo consilio
arcana deorum prodam, ne homines deos timeant. Vidi enim deos neque virtute
neque potentia neque prudentia homines superare. Tum homines
non iam curabunt, ut deos sacrificiis adorent. Consilia deorum non ignoro.
Cenae eorum intersum. Quid inter me et eos est? Ambrosiam edo , nectar bibo.
Quis prohibere potest, ne cibos deorum hominibus
tradam? Id unum studeo, id unum opto, ut deos sapientes non esse demonstrem.
Nam se omnia videre, audire, scire putant. Servis meis imperabo, ut cibum
deis ignotum parent. Imperabo, ut Pelopem, filium meum, trucident et deis
pro cena apponant. Decipiam eos!
Ego, Tantalus rex, magnos deos prudentia mea superabo!"
Doch die Götter ließen sich nicht täuschen. Nur Demeter, die
mit ihren Gedanken bei ihrer geraubten Tochter Persephone war, aß ein
Stück. Pelops wird wiederhergestellt und das fehlende Stück an der
Schulter durch Elfenbein ersetzt.
Tantalus wird hart bestraft:
Tantalus medio in stagno stat. Siti acri vexatur. Undique aqua frigida circumdatur. Sed cum bibere cupit et os aque appropinquat, aqua statim refugit. Fame acri vexatur. Fructus pulcherrimi super caput eius pendent. Cum contendit, ut eos capiat, rami ad caelum recedunt. Denique saxum, quod ei impendet, efficit, ut semper in summo timore mortis vivat. Sic vexatus Tantalus clamat: " O dei, nonne amicus vester fui?" Nonne vos mihi potestatem divitiasque dedistis? Nonne nunc vos commovere possum, ut me tantis doloribus liberetis?" Sed dei tacent.
Fragen zum Text:
· Worin zeigt sich die besondere Zuneigung der Götter zu Tantalus?
Zähle die verwendeten lateinischen Begriffe auf!
·
Welche Vergehen läßt sich Tantalus zu Schulden kommen?
· Welche Ziele verfolgt Tantalus?
· Wie reagiert Tantalus auf die Strafen?
· Beschreibe seinen Charakter!
Dem König Laius von Theben war geweissagt worden, dass sein Sohn ihn töten werde. Um das zu verhindern ließ er seinen Erstgeborenen mit durchstochenen Füßen im Gebirge aussetzen. Dort fanden ihn Hirten und brachten ihn zu König Polybos von Korinth und seiner Frau Periboea, die keine Kinder hatten und ihn annahmen.
Diu Oedipus se filium regis
esse arbitrabatur. Aliquando autem unus ex adulescentibus, qui cum eo in
palaestra versabantur, eum ‚nothum’ vocavit ceteris
ridentibus. Quam vocem Oedipus indignatus est et Periboeam rogavit, cuius filius
esset. Muliere nihil prodente Delphos proficisci statuit, ut oraculum consuleret.
Roganti hoc responsum est:
“ Cave, ne patrem occidas neve matrem uxorem ducas!“
His verbis auditis Oedipus terrore motus Corinthum reliquit. Per Boeotiam equis
vehens in angustiis ei senex obviam venit cum servis magna voce clamantibus: „Cede
regi potenti!“
Dum Oedipus cunctatur, unus ex eis servis alterum equum eius gladio caedit.
Equo occiso iuvenis iratus non solum servum, sed etiam senem occidit - fuit
autem Laius, pater ipsius!
Postea Oedipus nonullis locis moratus Thebas venit.
Non procul a moenibus urbis mirum monstrum in monte sedens conspexit: Sphingem,
cui caput virginis,
corpus leonis erat. Ea hominibus Thebas petentibus carmen ponere solebat. Carmine
non soluto eos crudeliter occidebat.
Quae cum Oedipodem vidisset, „Cui animali“, inquit, „sunt
mane pedes quattuor, postea duo, vesperi tres?“ „Homini“,
Oedipus respondit. Qua voce audita Sphinx se de monte praecipitavit. Oedipus
autem urbe a monstro liberata rex a Thebanis factus est et uxorem regis occisi
in matrimonium duxit - fuit autem Iocasta, mater ipsius.
Multos annos beatus vixerat,
cum subito multi cives peste mortui sunt. Iterum Oedipus oraculum consuluit,
qui haec respondit:
„ Dei irasuntur, nam is, qui Laium occidit, Thebis vivit. Si eum inveneris,
pestis finietur!“
Et profecto Oedipus multis hominibus rogatis eum invenit - se ipsum!
Fragen zum Text:
· Gliedere den
Text und zeige, wie die einzelnen Abschnitte sprachlich und inhaltlich
miteinander verbunden sind!
·
Worin besteht die „Schuld“ des Ödipus?
·
Beschreibe den Charakter des Ödipus! Welche lateinischen Begriffe und
Formulierungen wurden verwendet?
·
Welche Rolle spielt das delphische Orakel in dieser Geschichte? Welche Vorstellung
von den Göttern liegt dem zu Grunde?
Lebenszeit: 356-323 v.Chr.
Er erhielt durch den Philosophen Aristoteles eine umfassende Ausbildung in
griechischer Kultur. Mit 20 Jahren König geworden, hatte er ein Lebensziel:
die Perser zu besiegen.
Im Winter 334/333 v.Chr. führt Alexander Teile seiner Truppen nach Gordium
in Phrygien (Kleinasien), um sie dort überwinter zu lassen:
Phrygia erat, per quam ducebatur exercitus. Pluribus vicis quam urbibus frequens
tunc habebat nobilem quondam Midae regiam. Gordium nomen est urbi, quam Sangarius
amnis praeterfluit , pari intervallo Pontico et Cilicio mari distantem.
Quae quia continenti adhaeret, sed magna ex parte cingitur fluctibus, speciem
insulae praebet. Alexander urbe in dicionem suam redacta Iovis templum intrat.
Vehiculum, quo Gordium, Midae patrem, vectum esse constabat, aspexit, cultu
haud sane a vilioribus vulgatisque usu abhorrens.
Notabile erat iugum adstrictum compluribus nodis in semetipsos implicatis
et celantibus nexus . Incolis deinde adfirmantibus editam esse oraculo sortem,
Asiae potiturum, qui inexplicabile vinculum solvisset, cupido incessit animo
sortis eius explendae .
Circa regem erat et Phrygum turba et Macedonum, illa expectatione suspensa
, haec sollicita ex temeraria regis fiducia: quippe serie vinculorum ita adstricta,
ut, unde nexus inciperet quove se conderet, nec ratione nec visu perspici posset,
solvere adgressus iniecerat curam ei, ne in omen verteretur inritum inceptum
. Ille nequaquam diu luctatus cum latentibus nodis “Nihil” inquit “interest
, quomodo solvantur”, gladioque ruptis omnibus loris oraculi sortem vel
elusit vel implevit.
Fragen zum Text:
· Die Makedonen und die Phrygier reagieren mit unter-schiedlichen Gefühlen
auf die Anküdigung Alexanders, den Knoten lösen zu wollen. Was ist
der Grund dafür?
·
Der griechische Geschichtsschreiber Plutarch überliefert eine andere Variante
dieser Problemlösung:
“
Das Auflösen fiel Alexander ganz leicht, indem er einfach den Pflock,
mit dem der Jochriemen festgehalten war, aus der Deichsel herauszog und so
das Joch vom Wagen trennte.“
Welche Rückschlüsse auf den Charakter Alexanders erlaubt die Methode
im übersetzten Text, welche die Variante von Plutarch?
Babylon und Susa sind erobert, Alexander nimmt immer mehr Allüren eines persischen Königs an und verlangt von seinen Makedonen den Kniefall als Begrüßungsgeste. Nach anderen Vorfällen bildet sich eine Verschwörung Alexander zu töten, doch diese Verschwörung wird verraten. einer der Verschwörer, Hermolaus, wird erlaubt die Beweggründe darzulegen:
At tibi triginta milia mulorum captivum aurum vehunt, cum milites nihil domum
praeter gratuitas cicatrices relaturi sint. Quae tamen omnia tolerare potuimus,
antequam nos barbaris dederes et novo more victores sub iugum mitteres.
Persarum te vestis et disciplina delectat, patrios mores exosus es. Persarum
ergo, non Macedonum regem occidere voluimus et te transfugam belli iure persequimur.
Tu Macedonas voluisti genua tibi ponere venerarique te ut deum; tu Philippum
patrem aversaris et, si quis deorum ante Iovem haberetur, fastidires etiam
Iovem. Miraris, si liberi homines superbiam tuam ferre non possumus? Quid speramus
ex te, quibus aut insontibus moriendum est aut, quod tristius morte est, in
servitute vivendum? Tu quidem, si emendari potes, multum mihi debes. Ex me
enim scire coepisti, quid ingenui homines ferre non possint. Nos iube duci,
ut, quod ex tua morte petieramus, consequamur ex nostra.” Haec Hermolaus.
Fragen zum Text:
· Alexander hat Hermolaus bis zum Ende seiner Rede aufmerksam zugehört.
Nach einer langen Pause sagt er: «Erkläre mir den letzten Satz deiner
Anklage, Hermolaus!» Formuliere, was Hermolaus Alexander antworten könnte!
·
Warum wollten Hermolaus und seine Freunde Alexander töten? Lege zu den
gefundenen Beweggründen auf Grundlage des Textes jeweils ein Wortfeld
an!
Karl, König der Franken 768-814, Kaiser 800-814, führte das Reich
der Franken zu seinem ersten Höhepunkt.
Der folgende Text beschreibt seine Außenpolitik:
Auxit etiam gloriam regni sui quibusdam regibus ac gentibus per amicitiam
sibi conciliatis . Nam adeo Hadefonsum Galliciae atque Asturiae regem sibi
conciliavit, ut is, cum ad Karolum vel litteras vel legatos mitteret, non aliter
se apud illum nisi proprium eius nominari iuberet.
Scottorum quoque reges sic habuit clientes per munificentiam , ut eum numquam
aliter nisi dominum seque servos eius nominarent.
Cum Aaron rege Persarum, qui excepta India totum paene tenebat orientem, talem
habuit in amicitia concordiam, ut is gratiam eius omnium, qui in toto orbe
terrarum erant, regum ac principum amicitiae praeponeret solumque illum honore
ac munificentia sibi colendum iudicaret; ac proinde, cum legatis eius, quos
cum donariis ad sacratissimum Domini ac salvatoris nostri sepulcrum locumque
resurrectionis miserat, ad eum venissent et ei domini sui voluntatem indicassent
, non solum, quae petebantur, fieri permisit, sed etiam sacrum illum et salutarem
locum, ut illius potestati adscriberetur, concessit ; et revertentibus legatis
suos adiungens inter vestes et aromata et ceteras orientalium terrarum opes
ingentia illi dona direxit , cum ei ante paucos annos eum, quem tunc solum
habebat, roganti mitteret elefantum.
Imperatores etiam Constantinopolitani , Nicephorus , Michael , Leo , amicitiam
et societatem eius petentes complures ad eum miserunt legatos. Quibuscum propter
susceptum a se imperatoris nomen foedus firmissimum confirmavit; eorum invidiam
magna tulit patientia, mittendo ad eos frequentes legationes et in epistulis
fratres eos nominando.
Fragen zum Text:
· Mache dich mit Hilfe von Kartenmaterial kundig, wo die in diesem Kapitel aufgeführten Länder liegen. Welche heutigen Länder betrifft das ehemalige Frankenreich?
Der Dichter P. Ovidius Naso läßt in seinem Werk Heroides Frauen fiktive Briefe an ihre abgängigen Geliebten bzw. Männer schreiben. Der erste Brief ist von Penelope an Odysseus gerichtet:
Haec tua Penelope lento
tibi mittit, Ulixe;
nil mihi rescribas tu tamen: ipse veni!
Troia iacet certe, Danais invisa puellis;
vix Priamus tanti totaque Troia fuit.
o utinam tum, cum Lacedaemona classe petebat,
obrutus insanis esset adulter aquis!
non ego deserto iacuissem frigida lecto ,
nec quererer tardos ire relicta dies;
[…]
denique, quisquis
erat castris iugulatus Achivis ,
frigidius glacie pectus amantis erat.
Sed bene consuluit casto deus aequus amori.
versa est in cineres sospite Troia viro.
Argolici rediere duces, altaria fumant ;
ponitur ad patrios barbara praeda deos.
grata ferunt nymphae pro salvis dona maritis;
illi victa suis Troica fata canunt.
[…]
Sed mihi quid prodest
vestris disiecta lacertis
Ilios et, murus quod fuit, esse solum ,
si maneo, qualis Troia durante manebam,
virque mihi dempto fine carendus abest?
diruta sunt aliis, uni mihi Pergama restant ,
incola captivo quae bove victor arat.
iam seges est, ubi Troia fuit, resecandaque falce
luxuriat Phrygio sanguine pinguis humus;
semisepulta virum curvis feriuntur aratris
ossa , ruinosas occulit herba domos.
victor abes, nec scire mihi, quae causa morandi,
aut in quo lateas ferreus orbe, licet!
Quisquis ad haec vertit peregrinam litora puppim ,
ille mihi de te multa rogatus abit,
quamque tibi reddat, si te modo viderit usquam,
traditur huic digitis charta notata meis.
nos Pylon , antiqui Neleia Nestoris arva ,
misimus; incerta est fama remissa Pylo.
misimus et Sparten ; Sparte quoque nescia veri.
quas habitas terras, aut ubi lentus abes?
[…]
Me pater Icarius viduo
discedere lecto
cogit et immensas increpat usque moras.
increpet
usque licet – tua
sum, tua dicar oportet;
Penelope coniunx semper Ulixis ero.
ille tamen pietate mea precibusque pudicis
frangitur et vires temperat ipse suas.
Dulichii Samiique et quos tulit alta Zacynthos,
turba ruunt in me luxuriosa proci ,
inque tua regnant nullis prohibentibus aula;
viscera nostra, tuae dilacerantur opes.
[…]Tres sumus inbelles numero,
sine viribus uxor
Laertesque senex Telemachusque puer.
ille per insidias paene est mihi nuper ademptus ,
dum parat invitis omnibus ire Pylon.
di, precor, hoc iubeant, ut euntibus ordine fatis
ille meos oculos conprimat , ille tuos!
hac faciunt custosque boum longaevaque nutrix ,
Tertius inmundae cura fidelis harae ;
sed neque Laertes, ut qui sit inutilis armis,
hostibus in mediis regna tenere potest –
Telemacho veniet, vivat modo , fortior aetas;
nunc erat auxiliis illa tuenda patris–
nec mihi sunt vires inimicos pellere tectis .
tu citius venias, portus et ara tuis!
est tibi sitque, precor, natus, qui mollibusannis
in patrias artes erudiendus erat.
respice Laerten; ut tu sua lumina condas ,
extremum fati sustinet ille diem.
Certe ego, quae fueram te discedente puella,
protinus ut venias, facta videbor anus.
arcana (n.Pl.) Geheimnisse
edo,-ere essen
stagnum,-i Teich
sitis,-is f. Durst
fames,-is f. Hunger
nothus,-i Bastard
angustiae,-arum Engpass
quondam einst
Midas,-ae mythischer König von Phrygien
praeterfluo,-is,-ere,-flui vorbeifließen
in dicionem redigere unterwerfen, unter seine Herrschaft bringen
cultus,-us m. hier: Ausstattung
sane (adv.) in der Tat, fürwahr;
vilis,-e billig, wertlos
abhorreo 2,-ui vor etwas zurückschrecken, abgeneigt sein
adstringo ,-is,-ere,-strinxi,-strictum festschnüren, anbinden
nodum,-i Knoten
= se ipsos
celo 1 verbergen, verstecken
nexus,-us m Verbindung, hier: Knotenende
sortem oraculi edere einen Orakelspruch verkünden
inexplicabilis,-e unentwirrbar
incedere + Dat. befallen
expleo,-es,-ere,-plevi,-pletum erfüllen
suspensus hier: gespannt
sollicitus 3 beunruhigt
temerarius 3 unüberlegt
series,-ei f. Reihe, Reihenfolge
inicio,-is,-ere,-ieci,-iectum hineinwerfen, einflößen
in omen verti gedeutet werden
inritum inceptum Fehlversuch
luctari (cum) sich abmühen (mit etwas)
interest es ist ein Unterschied
lorum,-i Riemen
gratuitus 3 unentgeltlich, ohne Bezahlung
cicatrix,-icis f. Narbe
exosus 3 sehr hassend
transfuga,-ae m. Überläufer
aversor 1 verschmähen, sich abwenden
fastidio 4 verschmähen
insons,-ontis schuldlos
emendari sich bessern
ingenuus 3 freigeboren
duci iubere hinrichten lassen
consequor,-i,-secutus sum erreichen
sibi conciliare
für
sich gewinnen
Hadefonsus Alfonso II., König von Gallizien und Asturien (Spanien),
791-842
proprius hier: Vasall
nominare nennen, benennen, bezeichnen als
Scotti,-orum Schotten (hier sind nur die Bewohner Südenglands gemeint)
cliens,-entis m. Klient, Abhängiger; mittelalt.: Vasall
munificentia,-ae f. Freigebigkeit, Gnadenakt
Aaron (indekl.) Harun al Raschid (Kalif von Bagdad) 786-809
donarium,-ii n. Gabe, Geschenk
sacratissimus hochheilig (offizielle Ehrenberzeichnung des Kaisers in der Spätantike)
von: sacratus 3 geheiligt, geweiht
salvator,-oris m. Retter Heiland
resurrectio,-ionis f. Auferstehung
indicare angeben, anzeigen, (öffentlich) ankündigen
salutaris,-e heilbringend, gnadenreich
concedo,-is,-ere,-cessi,-cessum verlassen
aroma,-atis n. Gewürz
dirigo,-is,-ere,-rexi,-rectus schicken
Constantinopolitanus 3 Adj zu Konstantinopel, byzantinisch
Nicephorus Nikephoros I., byzantinischer Kaiser 802-811
Michael I., byzantinischer Kaiser 811-813
Leo V., byzantinischer Kaiser 813-820
suscipio,-is,-ere,-cepi,-ceptum an,-aufnehmen
lentus 3 langsam, säumig
tanti esse Gen. pretii
Lacedaemon,-nis (-a griech. Akk.) Sparta
obruo,-is,-ere,-rui,-rutus verschlingen
insanus 3 rasend, stürmisch
adulter ,-eris m. Ehebrecher
desertus 3 einsam, verlassen
lectus,-i m. Bett
tardus 3 langsam, träge
iugulo 1 abschlachten, Kehle durchschneiden
Achivus 3 griechisch, Achivi die Griechen (vor Troja)
consulo,-is,-ere,-sului,-sultus +Dat. sorgen für, sich kümmern um
castus 3 rein, sittsam
sospes,-itis unversehrt, wohlbehalten
Argolicus 3 aus der Argolis stammend, griechisch
altaria,-ium n. Altar
fumo 1 rauchen
lacertus,-i m. Arm, Kraft, Stärke
Ilios,-i f. Troja
solum,-i n. Erdboden, Boden
duro 1 bestehen, bleiben
demo,-is,-ere,dempsi,demptum wegnehmen – dempto fine ohne Ende
diruo,-is,-ere,-rui,-rutus zerstören
Pergama,-orum P. Burg von Troja
resto 1 (am Leben bleiben)
reseco 1 ,-secui,-sectus ab-, wegschneiden
falx, falcis f. Sichel, Sense
pinguis,-e fett, fruchtbar
semisepultus 3 halb begraben
virum = virorum
ferio,-is,-ire, ici ictum schlagen, stoßen; hier: hervorbringen
os, ossis n. Bein, Gebein
occulo ,-is,-ere,-cului,-cultus verdecken, verbergen
herba,-ae Kraut, Pflanze
ferreus 3 eisern; hartherzig
puppis,-is f. Schiff
charta,-ae Blatt, Papier
noto 1 kennzeichnen, (be)schreiben
Pylos,-i Stadt in Elis, Sitz des Nestor (Sohn des Neleus)
arvum,-i Acker
Sparte,-es und Sparta,-ae Stadt in Lakonien
habito 1 bewohnen
Icarius,-i Vater der Penelope
viduus 3 verwitwet, einsam
discedo,-is,-ere,-cessi,-cessum verlassen
increpo 1 lärmen, klirren, erschallen; hier: tadeln
mora,-ae Verzögerung
preces,-um Bitten
frango,-is,-ere, fregi fractum brechen, erweichen, rühren
tempero 1mäßigen
Dulichium,-i Insel südöstl von Ithaka; Dulichius 3 Adj. und Einwohner
Samius 3 Adj. und Einwohner von Samos
luxuriosus 3 verschwenderisch
procus,-i m. Freier
viscera,-um Eingeweide, Herz
dilacero 1 zerfleischen, zerrütten
imbellis,-e unkriegerisch, wehrlos
insidiae,-arum Hinterhalt
adimo,-is,-ere,-emi,-emptus wegnehmen, rauben, entreißen
oculos conprimere die Augen (eines Verstorbenen) schließen
bos, bovis m./f. Rind
longaevus 3 uralt, hochbetagt
nutrix,-icis f. Amme
immundus 3 schmutzig
cura fidelis der treue Hüter
hara,-ae Schweinestall
Diese drei wichtigen Figuren, die jedem Römer bekannt waren, werden bei
Ovid nicht mit Namen genannt: der Rinderhirt Philoitios, der auf der Seite des
Odysseus kämpft, die Amme Eurykleia, Penelopes Vertraute un der Sauhirte
Eumaios, bei dem Odysseus zuerst einkehrt.
modo hier: = dummodo wenn nur
illa gemeint ist der Besitz
tueor,-eris,-eri, tuitus sum btrachten, bewahren, schützen
tectum,-i Dach, Haus
portus,-us m. Hafen
erudio 4 erziehen, ausbilden
lumina condere die Augen (eines Verstorbenen) schließen
sustineo 2,-ui,-tentum aufrecht halten, stützen; verzögern, verschieben
protinus (adv.) sofort, unverzüglich
anus,-i f. altes Weib, Alte, Greisin